Een jaar na ‘Zwarte Zaterdag’ en het verschrikkelijke bloedbad op 7 oktober vertelt Noya Kedar Brinberg, redactielid van Dutchtown, over haar jeugdvriend Matan Lior die op het Nova-muziekfestival werd vermoord. Ze deelt haar verhaal over het enorme verdriet, het gemis, de hoop – in de eerste dagen – dat hij het overleefd had en het rouwproces ver weg van familie en vrienden.
7 OKTOBER: DE DAG DAT ALLES VERANDERDE
“Zoals elk weekend in Nederland zouden we zaterdag 7 oktober een gezellige familiedag hebben. Het was één maand na de geboorte van Daniëlla. We waren helemaal klaar voor een dagje uit, maar onderweg besefte ik dat er in Israël iets ernstigs aan de hand was. Tijdens de rit keek ik meerdere keren snel op mijn telefoon en mijn adem stokte. Ik probeerde kalm te blijven, omdat onze dochters Tamara en Amalia in de auto zaten. De nieuwsberichten bleven binnenstromen en er was zelfs sprake van een kibboets die door Hamas bezet was. Ik appte onmiddellijk naar Maya, een vriendin uit Kibboets Nir Am. Toen ze berichtte dat zij en haar familie veilig waren, voelde ik me rustiger. Dat duurde niet lang. Twee uur later hoorde ik over het bloedbad tijdens het Nova- festival in datzelfde gebied. Ik dacht meteen aan Matan die op dat festival aan het werk was. Twee minuten later verscheen zijn foto in de chatgroep van mijn vrienden uit de mosjav. Mijn hart sloeg een slag over. Ik appte Nimrod, één van de vrienden uit die groep, en vroeg wat er aan de hand was. Zijn antwoord: “Matan antwoordt niet.’’
Het kost moeite om dit te vertellen
“Al twee weken stel ik dit gesprek uit. Steeds als ik in mijn herinneringen wil graven, blokkeer ik. Vertellen over mijn rouwproces op afstand terwijl er in Israël een hel gaande is,
voelt als het krabben aan een bloedende wond.”
“Matan, voor zijn vrienden Natan-Nati, zat in mijn vriendengroep in mosjav Sdei Hemed. We kennen elkaar sinds groep vijf. Zijn zus Hila zat bij mij in de klas. Maar in een mosjav ga je ook om met jongeren buiten je eigen leeftijdsgroep. Eenmaal 19, raakte ik bevriend met Matans vrienden die twee jaar ouder waren dan ik. In het begin was ik het enige meisje. Maar met de jaren kwamen er ook de vriendinnen en de echtgenotes van de jongens bij en natuurlijk ook Ben, mijn echtgenoot. Ik noemde Matan ‘Nat’ en hij lachte me uit omdat ik te lui was om zijn naam volledig uit te spreken.”
“Matan was oprichter en eigenaar van een geluidsverhuurbedrijf en hield enorm van zijn werk. Hij leefde met volle teugen, was gek op muziek en ging er volledig in op. Hij zou me in oktober bezoeken tijdens een Amsterdamse trancefestival. Op weg naar huis maakte ik altijd foto’s voor hem in het Amsterdamse Bos en soms van artiesten die blijkbaar beroemd waren. Dan werd hij extatisch. We verheugden ons op zijn bezoek aan Amsterdam, maar dat zal nooit meer gebeuren.”
Het besef van de realiteit
“Toen ik hoorde dat hij niet meer reageerde, wist ik niet wat ik met mezelf aan moest. Geruchten over schokkende filmpjes en het filmpje van Avinatan Or en Noa Argamani verspreidden zich snel. Ik bekeek filmpjes, één voor één, mijn ogen altijd op zoek naar een glimp van Matan. Gruwelijke beelden kwamen voorbij, maar ik leek net een robot. Al die tijd bleef ik onafgebroken in contact met de vrienden uit de mosjav. Ik verspreidde zijn naam in elke mogelijke groep op social media en op online fora waar naar informatie en overlevenden werd gezocht. Iedereen die Matan kende, was er heilig van overtuigd dat hij na een dag of twee ergens zou opduiken met weer één of ander gek verhaal dat niemand zou geloven.”
“In Sdei Hemed zette de familie van Matan een crisiscentrum op. Ik kon daar informatie vinden en contacten onderhouden met de vrienden in de mosjav, kennissen en iedereen die maar helpen kon. Ik wist van verdriet niet waar ik terecht kon. Thuis, met een één maand oude baby, ver weg van iedereen, voelde ik immense frustratie en machteloosheid. Op een dag zei ik tegen mijn man Ben dat ik bang was dat er daadwerkelijk iets met die idioot was gebeurd. ‘Hij denkt altijd aan anderen en niet aan zichzelf,’ zei ik. En ik had gelijk.”
Na enkele dagen zoeken kwam het vreselijke nieuws. “Tom, van onze vriendengroep, belde me en vertelde dat Matan er niet meer was. Ik zei ‘okay’ en hing op. Maar mijn hart was gebroken. Ik was alleen thuis en hield Daniëlla in mijn armen. Ik legde haar in de box en belde mijn man. Ik zei: ‘Ik heb je nodig.’ Hij kwam meteen thuis. Ik ging naar boven en stortte in. Het was niet te bevatten. Op 6 oktober hadden we elkaar nog gesproken. Ik probeerde met de vrienden in de mosjav te praten, maar zij waren allemaal overmand door verdriet.”
Rouwen op afstand
“De dagen daarna waren de zwaarste die ik heb meegemaakt sinds ik in Nederland ben. Ik kon Matan niet op zijn laatste reis begeleiden. Ik kon niet bij zijn begrafenis zijn. Mijn hele
familie was daar wel, maar ik niet. Elke dag kreeg ik van een andere vriend verslag over de sjiwwe, updates over wat er inmiddels bekend was, hoe hij festivalgangers had gered. Ik
huilde onophoudelijk. Thuis moest ik blijven functioneren en voor mijn dochters zorgen. Er was geen pauzeknop waarop ik kon drukken. Het dagelijks leven, het ritme van de meisjes
en het huishouden gingen allemaal gewoon door. Ik heb hier geen moeder of tante bij wie ik de meisjes kon achterlaten, om ruimte te krijgen om te rouwen. Dat moest tussen al het andere door. Het was ondraaglijk. Mijn Israëlische vriendinnen hier brachten eten en lekkernijen. Ze probeerden mij te helpen en te troosten. Ze omhelsden me stevig en boden hulp aan met de kleine Daniëlla. Ik heb het nog nooit zo moeilijk gehad. Ik zat sjiwwe in mijn eentje, op de bank in de woonkamer, liggend, zittend, huilend, verdrietig, boos, alleen.
Rouw toont zich ook op onverwachte momenten, zoals die ene keer in de speeltuin waar een onschuldige vraag alle pijn naar boven bracht. Een vriendin vroeg me hoe het met me ging, maar ik antwoordde niet. Ze zei: 'Vertel me over Matan.' Ik barstte in tranen uit en kon niet meer stoppen. Ik huilde omdat ik niet was waar ik hoorde te zijn toen ik moest uitleggen wie Matan was, in plaats van dat men mij zonder woorden zou begrijpen. Het voelde als een dolksteek in mijn hart.”
Mijn reis naar Israël
“Een aantal maanden later ging ik voor het eerst sinds 7 oktober met mijn gezin op bezoek in Israël, waar nog steeds de oorlog woedde. In de mosjav vermeed ik het graf van Matan, tot Tomer aanbelde bij mijn moeders huis. 'Kom,’ zei hij. Samen gingen we naar het graf en zaten er twee uur. Twee uur waarin ik alleen maar huilde. Twee dagen later ontmoette ik toevallig Matans moeder die ik eerder tevergeefs had geprobeerd te bereiken. Het waren de dagen voor Jom Hazikaron, de nationale herdenkingsdag voor gevallen soldaten en slachtoffers van terreuraanslagen. De eerste Jom Hazikaron sinds 7 oktober. Ik was samen met mijn drie dochters en Matans moeder was heel blij om hen te zien. We praatten over Nederland en over de meisjes en terwijl zij praatte, barstte ik opnieuw in tranen uit. Ze omhelsde me stevig en zei dat zij hem ook ontzettend miste.” “Op de avond van Jom Hazikaron nam iedereen in de mosjav deel aan de jaarlijkse ceremonie. Opeens werd alles heel realistisch, zo persoonlijk en dicht bij huis. In Nederland was ik een beetje gewend geraakt om die gevoelens te onderdrukken, nu kwamen ze keihard binnen. Voor het eerst sinds 7 oktober nam ik samen met anderen deel aan een herdenkingsceremonie: de pijn was adembenemend. Na de ceremonie gingen we naar de begraafplaats, waar ik tegen Omri van onze vriendengroep zei dat ik boos was op Matan. Waarom moest hij zo nodig iedereen redden behalve zichzelf? Omri was ook boos op hem. Daar stonden we dan met onze gedeelde pijn, ook omdat we wisten dat Matan op geen enkele andere manier had kunnen handelen; wat hij deed was Matan ten voeten uit.”
“Vanuit Nederland heb ik met al onze vrienden in Israël gebeld. Maar het is anders om je gevoelens face-to-face te delen. Ik had verwacht dat ik met onze vriendengroep over alles zou praten, maar toen we elkaar fysiek ontmoetten, ging het toch net weer anders. Ieder ging er op zijn eigen manier mee om. Sommigen leven dag in dag uit met de rouw. Enkelen leven in ontkenning en weer anderen zitten in het proces van acceptatie. In Israël praatten we minder en knuffelden we meer, probeerden we samen troost te vinden. We hebben samen veel meegemaakt. Sinds 7 oktober is niets meer hetzelfde.”
Een jaar later: het gemis
“Een jaar later mis ik Matan nog steeds. Ik mis hem als ik door het Amsterdamse Bos rijd en foto’s voor hem wil maken van de verschillende muziekfestivals. Ik mis hem nog elke dag
als ik hem een screenshot wil sturen van iets grappigs, in de wetenschap dat hij het zou begrijpen. Ik mis onze gesprekken, hoe hij op dingen kon reageren. Zijn humor. Niemand kon mij zo aan het lachen maken als hij. Er is niemand zoals hij, een man met een gouden hart die altijd de ander zag.”
“Ik ben blij dat ik hem per ongeluk belde die dag dat Daniëlla geboren was en hij verrast opnam (ik was tenslotte net een paar uur eerder bevallen). Ik zei dat hij niet te enthousiast moest worden omdat het bellen per ongeluk ging, maar we hadden toch even de tijd om wat te praten. Ik ben blij dat we een leven vol vriendschap hebben gedeeld, met diepgaande en onzinnige gesprekken en een brede kijk op de wereld die ik van hem heb geleerd. Mijn Nat, zoveel liefde en gemis.”
Nawoord: Matan Lior
Matan Mordechai Lior van mosjav Sdei Hemed werd vermoord op het Nova-natuurfeest op 7 oktober 2023 (22 Tisjrie 5784). Hij werd 35 jaar oud. Matan werkte op het feest als geluidsman en bleef daar tot het eind om iedereen te waarschuwen dat zij moesten vluchten om zichzelf te redden. Matan was een getalenteerde geluidstechnicus, een geluidsingenieur, en had een bachelorsdiploma in hersenonderzoek. Toen de terroristen het Nova-festival aanvielen, begreep Matan al snel wat er gaande was. Hij zorgde ervoor dat al zijn medewerkers,
vrienden en vele anderen die hij niet persoonlijk kende, werden geëvacueerd. Hij weigerde zichzelf in veiligheid te brengen zodat hij feestgangers kon blijven redden. Iedereen die met
Matans hulp heeft kunnen vluchten, heeft het gered. Toen Matan uiteindelijk had besloten zelf te vluchten en in een auto van Goede Mensen stapte – een organisatie die feestgangers
bij natuurfeesten helpt – werd hij geraakt door de kogels van de terroristen. Terwijl de terroristen op de auto begonnen te schieten, beschermde hij een vrijwilligster van de organisatie
met zijn lichaam. Matan werd vermoord terwijl hij dapper en moedig zoveel mogelijk mensen probeerde te redden. Moge zijn nagedachtenis tot zegen zijn.
Mijn artikel draag ik op aan Saraleh, Ofer en Lali – Matans ouders en zus. En aan onze vriendengroep. Sinds hij is heengegaan, voelen wij in ons binnenste dat wanneer één van ons overlijdt, een deel van ons mede overlijdt.
Noya
